NÁMĚSTÍ JANA PALACHA 2, PRAHA 1

ODBORNÉ PRÁCE > KULTURA > Dwa obrazy świata na przykładzie tekstów piosenek Karola Kryla i Jacka Kaczmarskiego

DWA OBRAZY ŚWIATA NA PRZYKŁADZIE TEKSTÓW PIOSENEK KAROLA KRYLA A JACKA KACZMARSKIEGO

Klára Pergelová

  

„Nevěř ostnatému drátu, byť se stokrát tvářil jako stonek růže”

„Nie ufaj drutowi kolczastemu, choćby nawet sto razy udawał łodygę róży”

Karol Kryl

 

Impulsem do podjęcia przeze mnie badań nad tekstami poetów Karola Kryla i Jacka Kaczmarskiego było moje długoletnie zainteresowanie muzyką folkową oraz poezją śpiewaną, szczególnie tą, która w jakiś sposób odzwierciedla sytuację społeczną albo nawet bezpośrednio ją kształtuje. Posługując się w związku z wyżej wymienionymi autorami terminem „poeta“ wyrażam przeświadczenie, iż poziom ich tekstów w sposób znaczący odbiega od twórczości innych pieśniarzy, nie mowiąc o przeciętnym poziomie współczesnej muzyki popularnej, prezentowanej odbiorcom przez media jako jedyny poprawny nurt. Muzyka ta bowiem, w pełni podporządkowana wymogom muzycznego rynku, traci cechy indywidualnego dzieła sztuki na rzecz szybkiego sukcesu.

 

Celem niniejszej pracy jest rekonstrukcja wybranych elementów dwóch obrazów świata tworzonych w tekstach wymienionych wyżej autorów, dwóch nowych sposobów postrzegania świata ich oczami. Temat ten jest szczególnie ciekawy ze względu na fakt, że obaj autorzy, mimo że pochodzili z odrębnych kultur narodowych, mieli wiele wspólnych doświadczeń związanych z wydarzeniami historycznymi oraz z emigracją, czyli przymusowym życiem poza krajem. Analiza tej problematyki poprzedzona jest w pracy refleksjami na temat twórczości obu bardów oraz prezentacją teoretycznych zagadnień związanych z badawczą koncepcją obrazu świata. W swoich badaniach oparłam się głównie na metodologicznych wskazówkach zawartych w tomie Językowy obraz świata, [1] który jest zbiorem referatów przedstawionych na konferencji zorganizowanej przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskej w Lublinie z cyklu „Język i kultura” w Puławach w 1987 roku.

 

Swoją pracę podzieliłam na trzy rozdziały. Pierwszy z nich składa się z następujących części: próby zdefiniowania postaci tzw. bardów oraz ich miejsca w kulturze czeskiej i polskiej, ich twórczości oraz omówienia dotychczasowego stanu badań nad współczesną piosenką jako formą artystycznego komunikatu. To właśnie przez pryzmat tej kategorii odbierana jest powszechnie twórczość wymienionych powyżej autorów. Następnie prezentuję fakty z życia autorów oraz próbuję usytuować przedmiot badań w kontekście socjologiczno-historycznym. Zawarte w tej części fakty składają się na określenie zespołu czynników, które doprowadziły do ukształtowania się osobowości twórczej bardów. Doświadczenia życiowe, wykształcenie, przynależne do omawianego okresu wydarzenia polityczne oraz wpływ najbliższego środowiska – to moim zdaniem badzo ważne czynniki, bez których trudno byłoby zrozumieć twórczość tych autorów. Rozdział drugi – teoretyczny – zawiera wprowadzenie w zakres badań dotyczących językowego obrazu świata i omówienie wybranych prac teoretycznych poświeconych tej problematyce. Główną część pracy stanowi rozdział trzeci. Ten ma na celu prezentację wybranych elementów obrazów świata na podstawie wybranych utworów Jacka Kaczmarskiego i Karola Kryla. W ostatniej części znajduje się podsumowanie oraz końcowe uwagi na temat podjęcia przez innych badaczy kolejnych analiz twórczości autorów poezji śpiewanej. Niezbędna jest jeszcze informacja o źródłach, z których będą pochodziły wszystkie użyte w pracy cytaty z tekstów Jacka Kaczmarskiego oraz Karola Kryla. Będą to przede wszystkim zbiory pt. A śpiewak także był sam,[2] Krylogie,[3] strony internetowe poświęcone twórczości wymienionych autorów oraz śpiewnik należący do gazety muzycznej FOLKtime.[4]

 

 

Úvod diplomové práce napsané pod vedením Renaty Rusin - Dybalské, Ph.D.

Praha 2006

 

BIBLIOGRAFIA

ALAN, J. (ed.) Alternativní kultura. Příběh české společnosti 1945–1989. Praha:

Nakladatelství Lidové noviny, 2001.

ANUSIEWICZ, J. Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki. Wrocław, 1995.

BAŃKA, M. (red.) Inny słownik jazyka polskiego. Warszawa, 2000.

BARAŃCZAK, A. Słowo w piosence. Poetyka współczesnej piosenki estradowej. Kraków, 1982.

BARTMIŃSKI, J. Językowe podstawy obrazu świata. Lublin, 2006.

BARTMIŃSKI, J. Językowy obraz świata. Lublin, 1990.

BARTMIŃSKI, J. – TOKARSKI, R. Językowy obraz świata a spójność tekstu. In: Teorie tekstu. Zbiór studiów. Ed. T. Dobrzyńska, Wrocław, 1986. s. 72.

BARTMIŃSKI, J. Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata. In Językowy obraz świata. Lublin, 1990. s. 103 – 120.

BRATKOWSKI, P. Czasy Kaczmarskiego. In: Po prostu 1990, nr. 38, s. 8.

BRODZKA, A.(red.) Słownik terminów literackich XX wieku. Wrocław 1992, s. 88–90.

ČERMÁK, M. Pravděpodobné vzdálenosti. Rozhovor Miloše Čermáka s Jaroslavem Hutkou. Praha: Academia, 1994.

DABERT, D. Wobec nowomowy. O poezji stanu wojennego. In: Rozgrywanie światów: formy perswazji w kulturze współczesnej, red. J. Iwasiów i J. Madejski, Szczecin, 1994.

DUNAJ, B. (red.) Słownik współczesnego języka polskiego. Warszawa, 1998.

FIUT, A. W potrzasku (O poezji stanu wojennego) In: Pytanie o tożsamość, Kraków, 1995.

Folkové rozjímání. Historie a současnost čsl. folku. Host (smz.), 1988.

GAJDA, K. Jacek Kaczmarski wobec koniunktur ideowych i komunikacyjnych. Rozprawa doktorska napisana w Zakładzie Semiotyki Literatury pod kierunkiem prof. dr hab. Seweryny Wysłouch. UAM, Poznań 2002.

GOZDOWSKI, Krzysztof. Między egocentryzmem a encyklopedyzmem. Zielona Góra, 2003.

GRZEGORCZYKOWA, R. – WASZAKOWA, K. (ed.), Studia z semantyki porównawczej I. Warszawa 2000, II., Warszawa, 2003.

GRZEGORCZYKOWA, R. Wprowadzenie do semantyki językoznawczej. Warszawa: PWN, 1990.

HOLÝ, L. Malý český člověk a skvělý český národ. Národní identita a postkomunistická transformace společnosti. Praha: Sociologické nakladatelství, 2001.

JIROUS, I. M. Magorův zápisník. Praha: Torst, 1997.

JOHNSON, M. The Body in the Mind. The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. Chicago – London, 1987.

KASZA, Tomasz. Człowiek w utworach Jacka Kaczmarskiego. Kraków: UJ, 1998.

KOTEK, J. Dějiny české populární hudby a zpěvu II. Praha: Academia,1998.

KWIATKOWSKI, J. Polski archetyp oblężenia. In: Magia poezji. O poetach polskich XX wieku. Kraków, 1995.

LAKOFF, G. – JOHNSON: M. Metaphors We Live By. Chicago – London 1980. Česky Metafory, kterými žijeme. Přel. M. Čejka. Brno, 2002.

MAĆKIEWICZ, J. Słowo o słowie. Potoczna wiedza o języku. Gdańsk, 1999.

MATZNER, A., I. POLEDŇÁK, I. WASSERBERGER a kol.. Encyklopedie jazzu a moderní populární hudby I.–IV. Praha: Editio Supraphon, 1975–1990.

MERTA, V. Zpívaná poezie. Praha: Panton,1990.

NEŠPOR, Z. R. Náboženské prvky v české folkové hudbě 60.–80. let. Diplomová práce na ÚFaR FF UK. Praha, 2002.

NEUBAUER, Z. Chvála mateřštiny - lingvistický exkurs. In: I. M. Havel - M. Palouš - Z. Neubauer, Svatojánský výlet. Praha 1999, s. 87.

PAJDZIŃSKA, A. Antropocentryzm frazeologii potocznej. Etnolingwistyka 3, 1990, s. 59 – 68.

PAJDZIŃSKA, A. – TOKARSKI, R. Językowy obraz świata – konvencja i kreacja. Pamiętnik Literacki LXXXVII, 1996, z. 4, s. 145 – 158.

PATOČKA, J. Tělo, společenství, jazyk, svět. Praha 1995.

PAVLIČÍKOVÁ, H. Český folk – fenomén hudební i sociální. Diplomová práce na KM FF UP. Olomouc, 1998.

RUDZIŃSKA, K. Między awangardą a kulturą masowa. Wokół społecznej roli pisarza. Warszawa, 1978.

STABRO, S. Jacek Kaczmarski, A śpiewak także był sam. Warszawa, 1998. 

SYKULSKA, K. Jacek Kaczmarski – szkic do portretu, In: Bardowie, pod red. J. Sawickiej i E. Paczoskiej. Łódź, 2001.

SYKULSKA, K. Kim jest bard? In: Poradnik językowy. Warszawa: UW, 2001. z.5, s.54.

ŠTĚPÁN, Ludvík (red.). Slovník spisovatelů – Polsko. Praha, 2000.

TOKARSKI, R. Słownictwo jako interpretacja świata. In: Bartmiński, J. (ed.): Współczesny język polski. Lublin, 2001. s. 343 – 370.

TOKARSKI, R. Semantyka barw w spólczesnej polszczyznie. Lublin, 1995.

VAŇKOVÁ, I. – NEBESKÁ, I. - SAICOVÁ ŘÍMALOVÁ, L. – ŠLÉDROVÁ, J. Co na srdci, to na jazyku. Kapitoly z kognitivní lingvistiky. Praha, 2005.

VAŇKOVÁ, I. Člověk a jazykový obraz (přirozeného světa). Slovo a slovesnost, 60, 1999, s. 283 – 292.

VAŇKOVÁ, I. Kogitivně- kulturní inspirace z Polska. Slovo a slovesnost, 60, 1999, s. 214 – 224.

VAŇKOVÁ, I.; NEBESKÁ, I. (red.) Obraz světa v jazyce. Praha, 2001.

Zielona wrona. Antologia poezji okresu stanu wojennego. Szczecin, 1994.

 

ŹRÓDŁA

a) edycje audialne - płyty CD:

Jacek Kaczmarski

Krzyk.

Live.

Mury w Muzeum Raju

Wojna postu z karnawałem

Sarmatia

Mury

Gintrowski, J. Raj. Muzeum

Głupi Jasio. Bankiet

Kosmopolak. Dzieci Hioba

Pochwała łotrostwa. Między nami

Mimochodem

Karol Kryl

Bratříčku, zavírej vrátka

Rakovina

Maškary

Bratříčku, zavírej vrátka (exil)

Carmina resurrectionis

Dívka havířka / Azbuk

Karavana mraků

Plaváček

Ocelárna 

Omezená suverenita / Jedůfka

Karel Kryl in Boston ´88

Dopisy

Tekuté písky

Dvě půle lunety / aneb Rebelant o lásce

Monology

To nejlepší

Děkuji 

Jedůfky

To nejlepší 2 

Šuplíky - Mé nejmilejší písně

Karel Kryl - LIVE!

b) edycje książkowe:

KACZMARSKI, J. Autoportret z kanalią. Łódź, 1994.

KACZMARSKI, J. A śpiewak także był sam. Warszawa, 1998.

KACZMARSKI, J. Głosy z taśmy. „Gazeta Wyborcza”, 22-23.07.2000.

KACZMARSKI, J. Napój Ananków. Warszawa, 2000.

KACZMARSKI, J. O aniołach innym razem. Warszawa, 1999.

KACZMARSKI, J. Plaża dla psów. Warszawa, 1998.

KRYL, K. Spisy I – texty písní. Praha: Academia, 1993.

KRYL, K. Spisy II – básně. Praha: Academia, 1993.

KRYL, K. Spisy III – Krylogie. Praha: Academia, 1994.

KRYL, K. Spisy IV - Próza, publicistika. Praha: Academia, 1994.

 

c) wywiady:

GRUSZCZYŃSKI, KRÓLAK, ŁOBODZIŃSKI. Zniszczyć mit. Rozmowa z Jackiem Kaczmarskim. Res Publica 1990 nr 11, s. 121-124.

PREDER, G. Pożegnanie barda. Koszalin, 1995.

KRYL, K. Rozhovory. Praha: Torst, 2006.

 

d) elektroniczne media:

http://www.kaczmarski.art.pl

www.karelkryl.cz

www.folktime.cz

http://www.lasek.waw.pl/~cobyl/index.php

http://encyklopedia.wp.pl/


 


 

[1] BARTMIŃSKI, J. (red.) Językowy obraz świata. Lublin, 1990.

[2] KACZMARSKI, J. A śpiewak także był sam. Warszawa, 1998.

[3] KRYL, K. Krylogie. Praha, 1994.

[4] www.kaczmarski.art.pl, www.karelkryl.cz, www.folktime.cz/zpevnik

 

22. 03. 2007

zpět

Polský institut
Studentská rada
Stránky jsou provozovány
za finanční podpory Studentské rady
Studentského fondu FF UK
a Polského institutu.

Stránky vznikly za finanční podpory
Semináře středoevropských studií
ÚSVS FF UK. Všechna práva vyhrazena.
Programátor: © Marekzprahy 2006
Grafik: © Faxim 2006
Celkem 948779 návštěv, dnes zatím 104 (4 online).