NÁMĚSTÍ JANA PALACHA 2, PRAHA 1

NOVÉ KNIHY: Poslední příběhy Olgy Tokarczuk

Olga Tokarczuk: Poslední příběhy

(Host, Brno 2007)


Překlad: Petr Vidlák

 

Olga Tokarczuk má přinejmenším jednu výhodu: v Polsku i v Čechách se jí ujala kvalitní nakladatelství, tedy Wydawnictwo Literackie v Krakově a Host v Brně. Čeští čtenáři se tak mohou seznámit s jejími zásadními texty – postmoderní hříčkou Pravěk a jiné časy (1.vyd. 2005, 2.vyd. 2007) nebo mýticko-realistickým obrazem autorčiny krajiny Denní dům, noční dům (2002). Vydavatelství Periplum doplnilo průřez dílem o povídkový výbor Hra na spoustu bubínků. Olga Tokarczuk bývá někdy zařazována do škatulky feministické literatury, sama se ovšem k genderovému chápání světa staví opatrně: „W moim rozumieniu feminizmu nie jest ważne, kto tu jest kobietą, a kto mężczyzną, ale o prawo do ekspresji indywidualności. Wydaje mi się, że płeć jest rodzajem kontinuum. Jednym biegunem jest żeńskość, a drugim męskość. Wszyscy, mężczyźni i kobiety rodzimy się z jakąś konfiguracją tych cech usytuowani gdzieś na tym kontinuum. Są kobiety bardzo „męskie“ i bardzo „kobiecy“ mężczyźni. W najnowszej historii porobiło się coś takiego, że płcie ustawiły się naprzeciwko siebie jak w bojowym szyku. Powiedzieć o mężczyźnie, że jest kobiecy stało się obelgą. O kobiecie, że jest męska - ironicznym odwartościowaniem jej osoby. Trzeba by było na nowo określić, co to znaczy „kobiecy“ i „męski“...“

 

Ženskost pro Olgu Tokarczuk symbolizuje především trvání a návaznost. Kontinuita se zrcadlí v mytickém čase Pravěku i v rozhovorech, vyprávěních a bájích Domů. Žena je pamětí rodu a místa. Na první pohled se toto téma vrací i v Posledních příbězích, v osudech vnučky, matky a babičky ve třech novelách. Vzpomínky však narušuje druhý motiv: smrt. Zanikání a mizení lidí a starého světa se objevuje i v ostatních knihách Olgy Tokarczuk, tady ale vítězí nad pamětí a trváním. V rozhovoru s Waldemarem Popkem autorka přirovnává Poslední příběhy k Pravěku, tentokrát však už nevěří v prolínání světů a příběhů. Příběhy vypráví o míjení. „W pewnym sensie chciałam się zmierzyć się z sagą. Byłoby to już drugie podejście (po „Prawieku i innych czasach”). Saga, cóż to za pojemna forma, prawda? Ile można w niej opowiedzieć. Ale dziś poważna saga nie może się udać. Nie tylko dlatego, że przestały istnieć tradycyjne związki między pokoleniami, ale dlatego, że ludzie w nie nie wierzą. To nie przypadek, że ostatnie porządnie zrobione sagi zostały napisane w pierwszej połowie ostatniego wieku, kiedy istniał jeszcze poukładany, ciągły tradycyjny świat. „Ostatnie historie” są swego rodzaju sagą, ale ułomną, uszczerbioną. Wszelka ciągłość pomiędzy pokoleniami jest tylko formalna. Oto są matki i córki, babki i wnuczki. Ich światy przestały do siebie przystawać.(…) Prawdziwym tematem sag jest przemijanie i śmierć, które dokonują się na ludziach i na oczach ludzi. Prawdziwym i jedynym tematem sag jest powolne i nieuniknione umieranie świata takiego, jaki znamy.“  Pesimistický tón autorky snad zmírní alespoň naděje, že i o umírajícím světě se dá vyprávět: Poslední příběhy nejsou posledními texty Olgy Tokarczuk. Na své české bratříčky čekají v Polsku knihy Anna In w grobowcach świata (2006), příspěvek autorky do edice Mýty Wydawnictwa Znak, a Bieguni (2007). U protežované autorky je velká naděje, že se s nimi český čtenář brzy seznámí.

 

Dvakrát z polských recenzí Posledních příběhů:

 

„Najnowszą książkę Olgi Tokarczuk, Ostatnie historie, przeczytałem raz, przeczytałem drugi raz i mimo to wciąż jestem „rozdwojony w sobie“, nie mogę zdecydować się, czy postawić tę powieść na półce z książkami zdecydowanie dobrymi, czy - zdecydowanie złymi. Nie ma co kryć - dla krytyka to sytuacja swielce dyskomfortowa.“

(Robert Ostaszewski: Nie takie ostatnie...)

 

Ostatnie historie to na pozór kontynuacja: kobiece bohaterki z powikłanymi życiorysami, życie jako niespełnienie, śmierć w tle i na pierwszym planie. Ale w tej książce jest coś nowego - jakaś nieuchwytna inność. Wydaje się, jakby Olga Tokarczuk odnalazła w sobie pewność, jakby przestała obawiać się powieści. Rozwiązanie, które znalazła, okazało się proste: zbudować powieść tak, jak ją budują schodzące się i rozchodzące ścieżki bliskich sobie ludzi.“

(Przemysław Czapliński: Ostatnie historie)

 

Recenze: Robert Ostaszewski: Nie takie ostatnie...

               Przemysław Czapliński: Ostatnie historie

 

Olga Tokarczuk na stránkách Wydawnictwa Literackého

 

Małgorzata I. Niemczyńska hovoří s Olgou Tokarczuk

Waldemar Popek: Rozmowa z Olgą Tokarczuk o jej najnowszej powieści „Ostatnie historie” (fragment)

 

Naši recenzi knihy Poslední příběhy přineseme v příštích týdnech.   

 

-lk-

19. 11. 2007

zpět

Polský institut
Studentská rada
Stránky jsou provozovány
za finanční podpory Studentské rady
Studentského fondu FF UK
a Polského institutu.

Stránky vznikly za finanční podpory
Semináře středoevropských studií
ÚSVS FF UK. Všechna práva vyhrazena.
Programátor: © Marekzprahy 2006
Grafik: © Faxim 2006
Celkem 1015152 návštěv, dnes zatím 174 (3 online).