NÁMĚSTÍ JANA PALACHA 2, PRAHA 1

Bořit či nebořit?

Mají být pomníky oslavující sovětské osvoboditele a další pozůstatky komunismu zničeny? Nebo jejich přítomnost ve veřejném prostoru dnes již spíše pomáhá udržovat historickou paměť? Neměli by se raději stát místem osvěty, než mizet bez návratu? A když je ničíme, nechováme se snad stejně, jako komunisté ničící sochy svých demokratických předchůdců? Jak zabráníme, aby byla odstraněna umělecky hodnotná díla? V podobném duchu se ptá Dorota Jarecka v Gazetě Wyborczej. V Polsku teď Ministerstvo kultury chystá zákon o „místech národní paměti“, který umožní mimo jiné odstranit pomníky „dvou největších totalitních systémů 20. století: komunismu a nacismu“ z veřejného prostoru. Jedná se o další krok vlády PiS v pokračující dekomunizaci Polska. Na kolik ale opravdu lustrace a mizení památek opravdu pomůže historické paměti?  Problematické je především to, kdo přesně bude o osudu pomníků rozhodovat – správně by měl mít hlavní slovo starosta, ale své může povědět vojvoda, ovšem vždy po konzultaci s Radą Pamięci Walk i Męczeństwa Narodu Polskiego (Rada paměti bojů a utrpení polského národu). Jak to ale bude ve skutečnosti? Dolnoslezský vojvoda Krzysztof Grzelczyk například velmi silně a bez snahy o veřejnou diskusi prosazuje odstranění pomníku v Legnici. Prohlásil, že „prawdą jest, że poziom wiedzy historycznej Polaków jest raczej mizerny. Ludzie nie wiedzą, kto dokonał zbrodni w Katyniu ani co się wydarzyło 8 maja 1945 roku, nie mówiąc o ocenie skutków komunizmu. To są smutne fakty. W takiej sytuacji trudno oczekiwać nacisków społecznych w kwestii usuwania symboli totalitarnych. Dlatego trzeba o tym nie tylko mówić głośno, ale i wprowadzić rozwiązania ustawowe.“ Nebylo by tedy snad lepší investovat peníze do osvěty a vzdělávání, než do boření a přesouvání památek?

 

„Burzenie ma zawsze taki sam skutek: zostaje puste miejsce i nikt już po roku nie pamięta co tutaj właściwie stało. Odpowiednio opisane świadectwo totalitaryzmu jest często lepsze niż ładnie zagospodarowany placyk wysadzany bratkami. Wokół najstraszliwszych pozostałości totalitaryzmu hitlerowskiego Niemcy dziś budują program edukacyjny. Obok budowli wzniesionych na zjazdy partyjne w Norymberdze powstało ostatnio nowe muzeum - centrum dokumentacyjne. Każde miejsce emanuje innym znaczeniem, działa kontekst historyczny, otoczenie, emocje codziennie patrzących na pomnik ludzi. Ustawa nic nie zmieni, prócz tego, że zalegalizuje ikonoklazm, który i tak w Polsce ma miejsce od lat 90. jako państwową politykę.“ (Dorota Jarecka: Co robić z pomnikami komunizmu? Gazeta Wyborcza, 13.5.2007)

 

„Świadomości historycznej nie zmienia się z dnia na dzień, jednym dekretem, czy jedną szeroko zakrojoną akcją, to długotrwały proces. To bardzo skomplikowany i delikatny problem. Jest pewne, że zbrodniarz nie powinien być patronem czegokolwiek, nie powinno być ulicy imienia zbrodniarza, ale z drugiej strony nie można wykasować z historii 50 lat. Nie można całej spuścizny PRL potraktować en block i zlikwidować. Chciałbym kiedyś, spacerując z wnukiem, przejść obok pomnika Świerczewskiego i opowiedzieć mu historię: jak było w Polsce Ludowej i komu wtedy stawiano pomniki. Z tego samego powodu jestem przeciwny wyburzaniu Pałacu Kultury. Zastosowałbym wariant austriacki: w Wiedniu stoi pomnik Armii Radzieckiej - nie dlatego, że była dobra, tylko dlatego, że była. Dobrym pomysłem byłoby zostawienie postumentu Świerczewskiego, ale zmiana tablicy informacyjnej na pomniku. Na nowej można napisać prawdziwą historię tego człowieka - że był sowieckim agentem, ale w PRL uchodził za bohatera.“ (K osudům varšavského pomníku generála Świerczewského se vyjádřil prof. Waldemar Łazuga, historik. Gazeta Wyborcza 17. 4. 2007)

 

Celý článek Co robić z pomnikami komunizmu? najdete zde, kde si také můžete prohlédnout fotografie některých pomníků a najít k odkazy na další zajímavé rozhovory a články.

 

Zdroj: Gazeta Wyborcza

 

-lk-

14. 05. 2007

zpět

Polský institut
Studentská rada
Stránky jsou provozovány
za finanční podpory Studentské rady
Studentského fondu FF UK
a Polského institutu.

Stránky vznikly za finanční podpory
Semináře středoevropských studií
ÚSVS FF UK. Všechna práva vyhrazena.
Programátor: © Marekzprahy 2006
Grafik: © Faxim 2006
Celkem 949187 návštěv, dnes zatím 512 (5 online).