NÁMĚSTÍ JANA PALACHA 2, PRAHA 1

„Bóg istnieje, bo stworzył swój świat.“ Zemřel Ryszard Kapuściński

„Jeden Kapuściński wart jest tysiąca skamlących i fantazjujących gryzipiórków.“

„One Kapusciński is worth a thousand grizzled journofantasists.“

Salman Rushdie

 

V úterý 23. ledna zemřel po dlouhé nemoci ve varšavské nemocnici Ryszard Kapuściński. V březnu by se dožil 75 let. Novinář „Polityki“ a „Kultury“, dopisovatel Polskiej Agencji Prasowej v Africe, Latinské Americe a Asii, spisovatel, lauerát mnoha cen. Jeho reportáže z Třetího světa citlivě mapují kulturní jinakost zemí jako Írán (Szachinszach,1982) nebo Etiopie (Cesarz, 1978) - Michael Kaufman z New York Times dokonce jeho styl popsal jako magický realismus. Svůj talent potvrdil Kapuściński i ve sbírce veršů.

 

 Narodil se roku 1932 ve vesničce Pińsk v dnešním Bělorusku, jeho otec utekl z transportu do Katyně a bojoval v řadách Zemské armády (Armia Krajowa). Později konstatoval, že válka pro něj nikdy neskončila. Vystudoval historii ve Varšavě a v 50.letech se proslavil kritickou reportáží o Nové Huti, která byla inspirovaná slavnou básní Adama Ważyka Poemat dla dorosłych. Popsal nově vznikající dělnickou čtvrť u Krakova ne jako komunisty propagovaný ráj na zemi, ale místo hladu, špíny a nelidských podmínek - To też jest prawda o Nowej Hucie.Události roku 1956 mu přinesly velkou popularitu a strana ho raději uklidila do zahraničí, aby nepátral po dalších vadách na kráse reálného socialismu. Cestoval po Japonsku a Číně, v 60.letech s nasazením života pobýval v Kongu, kde vládu převzala armáda (Wojna futbolowa, 1978).  Následovala Asie (Ázerbajdžán, Turkmenistán) a Latinská Amerika (Chile, Mexiko, Brazílie, Bolívie). Po pádu železné opony objevoval exotiku a smutek bývalých sovětských satelitů, které vtělil do knihy Imperium. Velkým překvapením byl jeho poetický debut Notes.

 

O Afryce

Kiedy przyjechałem pierwszy raz do Afryki w końcu lat 50., mieszkało w niej 212 mln ludzi. Teraz liczba ludności zbliża się do miliarda. To jest szalony wzrost. Afryce trudno jest się rozwijać z dwóch powodów. W przeważąjącej części Afryki panuje ciężki klimat. Gleby afrykańskie, spalone słońcem, dają bardzo złe plony. Dlatego Afryka nigdy nie była w stanie osiągnąć wysokiego poziomu gospodarczego. Samo jej przetrwanie jest już wielkim sukcesem cywilizacyjnym. Zły klimat, te bardzo złe gleby, rosnący deficyt wody pitnej powodują, że większość energii tamtych społeczeństw pochłania utrzymanie się przy życiu. Żeby Afryka mogla się rozwijać, potrzeba kolosalnych inwestycji, na które teraz nie stać świata. Afryka jest więc cywilizacją przetrwania.

 

O Azji

Azja to olbrzymi kontynent. Mieszkają tam dwa najliczniejsze narody świata - Chińczycy i Hindusi. Chiny i Indie mają wspólnie ponad 2 mld mieszkańców, co oznacza, że co trzeci człowiek mieszkający na naszej Planecie jest albo Chińczykiem albo Hindusem. To określa już rozmiar problemów azjatyckich.
My, w Polsce, często widzimy Azję mylnie. Ponieważ są dwie Azje. Jest Azja islamu i innych wielkich kultur, wielkich cywilizacji - hinduskich, chińskich, japońskich, indonezyjskich - wspaniałej poezji, wspaniałej literatury, wspaniałych osiągnięć w dziedzinie architektury, rzeźby. I jest Azja stepu, Azja Środkowa, Azja pustynna, Azja syberyjska. Nasze doświadczenie wiąże się z Azją stepu, z tą Azją, która nie wytworzyła wielkich kultur, trwałych cywilizacji, która była ekspansywna, żyła duchem podboju. Dlatego w naszej tradycji pojęcie Azji zawsze kojarzy się z dzikością, niebezpieczeństwem i zagrożeniem. Zapominamy, że Azja to również najwspanialsze cywilizacje kontemplacji, najwspanialsze cywilizacje łagodności, najwspanialsze cywilizacje gościnności, najwspanialsze cywilizacje ducha. I dlatego jest ważne, o której Azji mówimy.

 

O Ameryce Łacińskiej

Cały kontynent amerykański - jako jedno terytorium - został opanowany przez Europę na przełomie XV i XVI wieku. W trakcie ewolucji poszedł dwiema różnymi drogami. Północna część została opanowana przez Anglię, była kolonią brytyjską i następnie przekształciła się w świat anglosaski, podporządkowany zasadom kultury purytańskiej, kultury kapitalizmu, kultury pracy, dyscypliny, organizacji. Południowa część kontynentu, która została opanowana częściowo przez Hiszpanię, częściowo przez Portugalię, poszła drogą rozwoju zupełnie innej cywilizacji, opartej na religii, na feudalnych zasadach społecznych. Uzyskała niepodległość później niż Ameryka Północna i została właściwie przez nią zdominowana. Taka sytuacja utrzymywała się przez cały XIX i XX wiek.

Teraz Ameryka Południowa zaczyna zrywać swoje europejskie więzy , swoje zależności, kontakty z Europą i zwraca się w stronę Stanów Zjednoczonych. Coraz wyraźniej widać, że Ameryka Południowa wychodzi z fazy konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi i wchodzi coraz śmielej w fazę współpracy. Jeżeli ta tendencja się utrzyma, prawdopodobnie pod koniec, a może jeszcze w połowie XXI wieku cały kontynent amerykański będzie ściślej powiązany wewnętrznie i będzie coraz bardziej żył własnym życiem. Rozwinie się typ cywilizacji, która będzie syntezą obecnych doświadczeń europejskich, niegdysiejszych doświadczeń europejskich, doświadczeń brytyjskich oraz hiszpańskich.

 

Překlady do češtiny: 

Eben / Heban - přeložil Dušan Provazník

Lapidárium / Lapidarium -  přeložil Dušan Provazník

Impérium / Imperium - přeložil Dušan Provazník

Fotbalová válka / Wojna futbolowa - přeložila Pavla Provazníková
Na dvoře Krále králů / Cesarz - přeložila Pavla Provazníková

Na dvoře šáha šáhů / Katharsis - přeložila Pavla Provazníková

 

Více informací v deníku Gazeta Wyborcza.

Životopis Ryszarda Kapuścińského.

Několi veršů ze sbírky Notes.

 

-lk-

25. 01. 2007

zpět

Polský institut
Studentská rada
Stránky jsou provozovány
za finanční podpory Studentské rady
Studentského fondu FF UK
a Polského institutu.

Stránky vznikly za finanční podpory
Semináře středoevropských studií
ÚSVS FF UK. Všechna práva vyhrazena.
Programátor: © Marekzprahy 2006
Grafik: © Faxim 2006
Celkem 908994 návštěv, dnes zatím 41 (4 online).